ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಯೋಜನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ

ಪೀಠಿಕೆ

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಯೋಜನಾಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನವು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದಾಗ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಥವಾ ಉನ್ನತವಾದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ದೇಶ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಬೇಕಾದರೆ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ದೊರಕುವಂತಿರಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ನೌಕರರು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಬೀಳಬಾರದು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ

1. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು:

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೇಶದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳ ಕುರಿತು ಕಲೆಹಾಕಬೇಕು. ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ. ಅಂದರೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಬೇಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪೂರೈಕೆಗಳನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವುದು ಎಂದರ್ಥ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ವಸ್ತು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹಾಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇದು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಹೌದು. ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ಅನುಕೂಲತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸೇವೆಗಳು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪೂರೈಕೆ ಅಂಶಗಳಾದರೆ ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ಬೇಡಿಕೆಯ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭವಿಷ್ಯದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರೈಕೆ ಅಂಶಗಳು ಸದಾಕಾಲ ದೊರೆಯುವಂತಾದರೆ ಅಂತಹ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಆಕರ್ಷಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮೈಕಲ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ರವರು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವಾಗ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಗ್ರಂಥ ಒಂದರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವು ಹೀಗಿವೆ.

1. ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭವು ಸಿಗುತ್ತದೆ.
2. ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು ವರ್ಷವಿಡೀ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ದೊರಕುವಂತಿರಬೇಕು ಈ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಋತುಮಾನವನ್ನು ಪ್ರವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಸರ್ವಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಆದರೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ.
3. ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕು.
4. ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಬೇಕು.
5. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಹೊಸ ಹೊಸ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಯಾವ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳ ಕುರಿತು ಅವರು ಅನುಭವ ಪಡೆಯಲು ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಾರೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕು.

2. ಉದ್ದೇಶ ನಿರೂಪಿಸುವಿಕೆ ( Framing Objectives)

ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ರೂಪಿಸಬಹುದು. ಇದಾದ ನಂತರ ಪ್ರವಾಸದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು. ಈ ಉದ್ದೇಶ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಅಂಶಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಷಯಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಸೇರಿದ್ದರೆ, ಆದಾಯ, ಉದ್ಯೋಗ, ನಿರ್ಮಾಣ, ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಗಳಿಕೆ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಮನರಂಜನೆ, ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಜನಾಂಗ ಸಮಸ್ಯೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.

 ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಂದ ಅದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಸ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದನ್ನೇ ಪರಿಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕ ಯೋಜನೆ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ನೂತನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪರಿಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕ ಯೋಜನೆಗೆ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

3. ಆರ್ಥಿಕ ಅಥವಾ ಹಣಕಾಸಿನ ಯೋಜನೆ ( Financial Planning)

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಇಂದು ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಾಣಬೇಕಾದರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ಕೇಂದ್ರವು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಬೇಕಾದರೆ. ಆ ಪ್ರವಾಸಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ಉದ್ದಮೆಗಳಂತೆ ಇದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರ ಮೊದಲು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹೂಡಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ತದನಂತರ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಕೇಂದ್ರೀಯ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುವ ಪೋಲ್ಯಾಂಡ್, ಯುಗ್ಲೋಸೋಮಿಯ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಇಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮಿಶ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುವ ಇಟಲಿ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಗ್ರೀಸ್ ಹಾಗೂ ಭಾರತದಂತಹ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಯೋಜಿತ ಕಾರ್ಯಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಕಾರ್ಯಾರಂಭವನ್ನು ಮಾಡಿ ಖಾಸಗಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಖಾಸಗಿಯವರು ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಲು ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯಧನ, ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ, ಕಡಿಮೆ ಬಡ್ಡಿಗೆ ಸಾಲ ಹಾಗೂ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಹೊಸ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಅವರು ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದೇಶದ ಸಮಗ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

4. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಯೋಜನೆ (Territorial Planning)

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಾಗ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ವಂಚಿತವಾದ ಪ್ರವಾಸಿ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬೇಕು. ಆಗ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮತೋಲನ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲನ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಗಳ ಜನದಟ್ಟಣೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರೀಕರಣ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕರಣವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗಾದರು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಯುವಕರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಪರಿಸರ ನಾಶ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಒಳಿತು.

5. ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು (Basic Infrastructure)

ಇಂದು ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು ನಾಯಿಕೊಡೆಗಳಂತೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳು ಮೂಲ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಂದ ವಂಚಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಲು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಬೇಕು. ಉದಾ: ವಸತಿ, ಸಾರಿಗೆ, ಆಹಾರ, ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಶೌಚಾಲಯ, ಒಳ ಚರಂಡಿ, ಸಿನಿಮಾ, ಮನೋರಂಜನೆ, ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳು, ಕಾರು ಬಾಡಿಗೆ, ವಿಮೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಕೆ, ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ಮುಂತಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲದೆ ಹೋದರೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಮನಗಾಣಬೇಕು.

6. ಸಮನ್ವಯ ಯೋಜನೆ (Co-ordinal Planning)

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಏಕಮುಖವಾದ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಅದು ಹಲವು ಉದ್ಯಮಿಗಳ ಒಂದು ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸ ಉದ್ಯಮವು ಹಲವು ಉದ್ಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರದಿಂದ ನಡೆಯುವ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹಲವು ಪೂರಕ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಾರಿಗೆ, ಹೋಟೆಲ್, ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಆದಾಯ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

7. ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳು (Road and Transport)

ಪ್ರವಾಸಿಗರು ತಾವು ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಸ್ಸು, ರೈಲು, ವಿಮಾನ ಹಾಗೂ ಹಡಗುಗಳ ಮೂಲಕ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಬಸ್ಸು, ರೈಲು, ವಿಮಾನ ಹಾಗೂ ಹಡಗುಗಳ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ದೊರಕುವಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

8. ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು (Human Resources Planning)

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಒಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ದಿಮೆ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಹಾಗೂ ಸೇವಾ ನಿರತ ನೌಕರರು ಇರಬೇಕು. ಈ ನೌಕರರು ಸೂಕ್ತ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಾಗಿರಬೇಕು. ಅವರು ವೃತ್ತಿ ನೈಪುಣ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್ರವಾಸಿ ಏಜೆಂಟರು ನಿರ್ವಾಹಕರು, ಹೋಟೆಲ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು, ಬಾಣಸಿಗರು, ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದವರಾಗಿರಬೇಕು. ಚಾಲಕರು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಚಯ ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಹೋಟೆಲ್ ನೌಕರರು ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿರಬೇಕು. ಅಡುಗೆಯವರು ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನುರಿತವರಾಗಿರಬೇಕು. ಶುಚಿತ್ವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕು, ರುಚಿತ್ವವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಸೌಜನ್ಯ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.

9. ಮಾರಾಟ ಪ್ರವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Marketing Promotion and Publicity) 

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಕುರಿತು ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಆಗ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಂದ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಸಿತಾಣಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಂದ ಆಕರ್ಷಣೆಗೊಳಗಾಗಬೇಕೆಂದರೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯು ಅವುಗಳ ಕುರಿತು ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ, ರೇಡಿಯೋ, ಟೆಲಿವಿಜನ್‌, ಯುಟ್ಯೂಬ್‌, ಜಾಹೀರಾತು, ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಕೆಗಳು, ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳು, ಪ್ರವಾಸಿ ಕೈಪಿಡಿ, ಕಿರು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಖರೀದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಸವಲತ್ತುಗಳ ಕುರಿತು ಚಿಕ್ಕ-ಚಿಕ್ಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು.

10. ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಪ್ರಗತಿ:

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಬಗ್ಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ತೀರ್ಮಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ತೀರ್ಮಾನಗಳ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಇದನ್ನೇ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣ ಪ್ರಗತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯೋಜನೆಯಂತೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಮೂರು ಅಥವಾ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದಿರುವ ಗುರಿಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಯಬೇಕು. ಅವುಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಬದಲಾದ ಸನ್ನಿವೇಶ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಅನುಭವದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಉಪಸಂಹಾರ :

ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಲಾದ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಯೋಜನಾ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ಬೇಡಿಕೆ–ಪೂರೈಕೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಸ್ಪಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶ ನಿರೂಪಣೆ, ಸಮರ್ಪಕ ಹಣಕಾಸಿನ ಯೋಜನೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮತೋಲನ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಮನ್ವಯ, ಉತ್ತಮ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳು, ದಕ್ಷ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಹಾಗೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪ್ರಚಾರ ಕ್ರಮಗಳು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರಂತರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ಯೋಜನೆ, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಶಕ್ತಿಯುತ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.