ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವವರೋ ಅವರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು.

 1. ಪ್ರಯಾಣಿಕರು: ತಮ್ಮ ಕೆಲಸ, ಸಂಬಳ ಹಾಗೂ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಅರಸಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇವರು ಯಾವುದೇ ಮನರಂಜನೆ, ವಿರಾಮ ಹಾಗೂ ನಿಖರವಾದ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವವರಲ್ಲ. ಇವರಿಗೆ ತಾವು ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ದೂರ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಬಂಧವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

 2. ಪ್ರವಾಸಿಗರು: ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಂತೋಷ, ಮನರಂಜನೆ, ವಿರಾಮ ಹಾಗೂ ಕ್ರೀಡಾ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರೆ ಅವನನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅಂತವರು ತಾವು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ವಾಸ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 24 ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಖರ್ಚಿನಿಂದಲೇ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ವಿರಾಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಸ್ವಂತ ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೋದವರಲ್ಲ ಇವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ವಂತ ಮನೆಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇವರು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನೆಲೆ ನಿಂತು ಮತ್ತೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.

 3. ವಿಹಾರಿಗಳು: 24 ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಂಗುವ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸಂದರ್ಶಕವನ್ನು ವಿಹಾರಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುವರು. ಇವರು ತಮ್ಮ ವಾಸ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರಟು 24 ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಯ ಒಳಗೆ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸವನ್ನು ಬಂದು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಉದಾ: ಶಿವಮೊಗ್ಗದಿಂದ ಹೊರಟ ಸಂದರ್ಶಕನು ಅದೇ ದಿನ ಜೋಗ ಜಲಪಾತವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಶಿವಮೊಗ್ಗಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ವಿಮಾನಯಾನ ಮಾಡುವವರು ನೌಕಯಾನಿಗಳು ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

 4. ಸ್ವದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು: ದೇಶದ ಪರಿಮಿತಿ ಒಳಗೆ ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹೊರಟು 24 ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಗೂ 12 ತಿಂಗಳುಗಳ ಒಳಗೆ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ವಿರಾಮ ಅಥವಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಾಲ ಕಳೆದು ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗನನ್ನು ಸ್ವದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮಾಡುವವರು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ವೀಸಾ, ವಿದೇಶಿ ಹಣ ಹಾಗೂ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.

 5. ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು: ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ದೇಶದ ಗಡಿ ಭಾಗವನ್ನು ದಾಟಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡರೆ ಆತನನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈತ ಕನಿಷ್ಟ 12 ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಹಾರ ಮಾಡಬೇಕೆ ಹೊರತು ಯಾವುದೇ ಲಾಭದಾಯಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬಾರದು. ಇವರಿಗೆ ವೀಸಾ, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶಿ ಕರೆನ್ಸಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಬೇಕೇ ಬೇಕು.

 6. ಹಂಗಾಮಿ ಅತಿಥಿ: ಒಬ್ಬ ಪ್ರವಾಸಿಯು ಒಂದು ದೇಶದಿಂದ ಬೇರೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ಕನಿಷ್ಟ 12 ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವವರನ್ನು ಹಂಗಾಮಿ ಅತಿಥಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಉದಾ: ಪ್ರವಾಸಿ ಚೀನಾ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ಭಾರತದ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಇಳಿದು ಕೆಲವು ತಾಸುಗಳವರೆಗೆ ಸುತ್ತಾಡಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ನಿಲ್ಲದೆ ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಅವನನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುವ ಸಂದರ್ಶಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

 7. ವಲಸಿಗ: ಒಬ್ಬ ಪ್ರವಾಸಿಗನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದು ಒಂದು ವರ್ಷವಿಡೀ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡರೆ ಅವನು ಪ್ರವಾಸಿಗ ಅನಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ವಲಸಿಗನೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

 ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದರೆ ಅವನು ಸಂತೋಷ, ವಿನೋದ ಹಾಗೂ ವಿರಾಮವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಾತುರನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದರ್ಥ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಆತ ವಿರಾಮದ ಸಮಯವನ್ನು ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ತಾನು ವಾರವಿಡೀ ದುಡಿದು ದಣಿದಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವನು ದಣಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾನಲ್ಲದೆ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ಪಡೆಯುವ ಆಸೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ನಡುವೆ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರವಾಸ ಉದ್ಯಮವು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲದೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ನಡೆಯಲಾರದು. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಎಂಬ ಪದವು ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ Turists  ಎಂದಾದರೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಎಂಬ ಪದವು ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ Turism  ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಪದಗಳು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯ Tour  ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. Tour  ಎಂಬ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಪದವು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಪದವಾದ “ ಟೋರನಸ್ʼʼ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಟೋರನಸ್ ಎಂದರೆ ಸುತ್ತಾಟ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಚಲಿಸುವುದು ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.  ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಎಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಾವು ವಾಸ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮನರಂಜನೆ, ವಿಶ್ರಾಂತಿ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಇತರ ಉದ್ದೇಶಗಳ ಸಲುವಾಗಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು. ಅಂದರೆ ಪ್ರವಾಸಿಗನು ಬೇರಡೆ ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆನಿಲ್ಲದೆ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುವ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮಾಡದಿರುವುದಾಗಿದೆ. Tour and Turist  ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು 1800 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದವು. ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಟ್ರ್ಯಾವೆಲ್ ಎಂದರೆ ಸಂಕಷ್ಟ ಅಥವಾ ಯಾತನೆ ಎಂದರ್ಥ. ಅಂದರೆ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರಯಾಣ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣವೆಂದರೆ ಅದು ನರಕ ಸದೃಶ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಟ್ರ್ಯಾವೆಲ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. 1800ರ ವೇಳೆಗೆ ಥಾಮಸ್ ಪೇಜ್ ಎಂಬುವರು ಟೂರಿಸ್ಟ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿದರು. ತದನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರವಾಸಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಟೂರಿಸಂ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ತರಲಾಯಿತು. ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಶಬ್ದಕೋಶದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರವಾಸಿಗ ಎಂದರೆ ʻʻವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನು ಕುತೂಹಲ ಅಥವಾ ಮೋಜಿಗಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವವನು ಎಂದರ್ಥ.

                                                                                              ವ್ಯಾಖ್ಯೆಗಳು

ಪ್ರವಾಸ, ಪ್ರವಾಸಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರಹಿಕೆ ಇರುವುದಾದರೂ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಬಹಳ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಕುರಿತು ವಿವಿಧ ಪಂಡಿತರು ಹಾಗೂ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ.

1.ಹ್ರನ್ಜಿಕರ್‌ ಹಾಗೂ ಕ್ರಾಪ್‌ರವರ ಪ್ರಕಾರ: ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವೆಂದರೆ ನಿವಾಸಿಯಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆಯೂರದೆ ಆದಾಯ ಗಳಿಕೆ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿ ಹೊಂದಿರದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.

2.ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರಿಸಂ ಆರ್ಗನೈಜೇಷನ್: ʻʻಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವೆಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಸರದ ಹೊರಗಿನ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಮನರಂಜನೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಅಥವಾ ಇತರೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ವಾಸಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ.

3. ವೆಬ್ ಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವಕೋಶದ ಪ್ರಕಾರ: ಸಂಭಾವನೆಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತಾನು ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯವನ್ನು ವಿನೋದಕ್ಕಾಗಿ ಕಳೆಯುವವನು ಪ್ರವಾಸಿಗ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

4. ಹರ್ಮನ್ ವಿ ಶುಲಾರ್ಡ್‌ರವರ ಪ್ರಕಾರ: ಒಂದು ಗೊತ್ತಾದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಿದೇಶಿಯರು ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ವಾಸಿಸಿ ನಂತರ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡಿ ಬರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು. 

5. 1937ರಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಸಂಘವು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತಾನು ವಾಸಮಾಡಿದ ನಾಡನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 24 ಗಂಟೆಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರೆ ಅದು ಅವನನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು.

6. ಡಾ|| ಜಿವಾದಿನ್‌ ಜೋವಿಯಾಕೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಹಾರ ಮತ್ತು ವಿರಾಮದಂತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಲನೆಯನ್ನು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು.

7. ಸಿ.ಪಿ ಕೂಪರ್‌ರವರ ಪ್ರಕಾರ: ಪ್ರವಾಸಿಗನು ತನ್ನ ಮೂಲ ವಾಸ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಗಮ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಹೋಗಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಹೂಡಿದರೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಎನ್ನುವರು.

8. ರಾಬಿನ್ ಸನ್ ಹೇಳಿದಂತೆ: ಬಹು ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸುಂದರವಾದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಜನರು ಮನಸೋತು ಹೋಗುವುದನ್ನು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು.

9. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ವೃತ್ತಿ ಸಂಭಾವನೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡದೆ. ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ಥಳದಿಂದ ಅನ್ಯ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಹೋಗಿ ಬರುವುದನ್ನು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 

10. WTO ದ ಪ್ರಕಾರ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನು ವಿರಾಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಒಳಗೆ ತನ್ನ ವಾಸ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೋಗಿ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ತಂಗಿ ಬರುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು. 

11. ಕಾರ್ಡಿಪ್‌ ಪ್ರಕಾರ: ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನು ತಾನು ವಾಸಮಾಡುವ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ತನಗೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಬರುವುದನ್ನು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. 

12. ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ವಸ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆದಾಯ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಯೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವಾಗಿದೆ.

 ಈ ಕೆಳಕಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪ್ರವಾಸಿಗನಾಗಲಾರನು:

1. ಪ್ರವಾಸಿಗನು 24 ಗಂಟೆಗಳ ಕಡಿಮೆ ಕಾಲ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಒಂದು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದು ಮರಳಿ ಸ್ವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ.
2. ಹಣ ಗಳಿಗೆಗಾಗಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆಗೆ ಸಂಚರಿಸಿ ಬರುವವರು ಪ್ರವಾಸಿ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
3. ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗದಿಂದ ನಿವೃತ್ತನಾಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹೋಗುವವರನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗದು.
4. ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆನಿಲ್ಲಲು ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಳ್ಳುವವರನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
5. ವಿಹಾರಾರ್ಥಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಲಸೆಗಾರರನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಎಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
6. ಹಂಗಾಮಿ ಅತಿಥಿಗಳು, ನೌಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವವರು ಹಾಗೂ ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ತಂಗುವವರನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
7. ಸಂಶೋಧನೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಕರಾರಿನ ಮೇಲೆ ನೌಕರಿ ಮಾಡಲು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.

ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು

ಮನರಂಜನೆ, ರಜಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆನಂದದಿಂದ ಕಾಲಕಳೆಯುವಿಕೆ, ಸಂಶೋಧನೆ, ಅಧ್ಯಯನ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ವಿರಾಮ, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸಮಾವೇಶ, ಕ್ರೀಡೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೊದಲಾದ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿ ತನ್ನ ವಾಸಸ್ಥಳದಿಂದ ಅಥವಾ ದೇಶದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ತಂಗುವವರನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಭಾರತವು ಈ ಕೆಳಕಂಡವರನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

1. ಗಡಿ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡುವವರು.
2. ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಂಬಳಕ್ಕಾಗಿ ಕರಾರಿನ ಮೇಲೆ ಬರುವವರು.
3. ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹಾಗೂ ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿ ಬರುವವರು.
4.  ವಿಹಾರಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿ ಬಂದು ಕನಿಷ್ಠ 24 ಗಂಟೆಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ತಂಗುವವರು ಒಂದು ಕಡೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆ ನಿಲ್ಲದ ಒಂದು ದೇಶದವರು. ಭಾರತದ ಮೂಲಕ ಹಾಯ್ದು ಹೋಗುವ ಸಂದರ್ಶಕರು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
5.  ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ 24 ಗಂಟೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚುಕಾಲ ಸಂಚರಿಸಿ ಆತ ಎಲ್ಲಿಯೂ ತಂಗದೆ ಒಂದು ದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹಾಯ್ದು ಹೋದರೆ ಅವನು ಪ್ರವಾಸಿಗನಲ್ಲ.
6. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಹಾಗೂ ಪಾಕಿಸ್ಥಾನಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರು.
7.  ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದವರು ಬೇರೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುವಂಥವರು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಆಗಲಾರರು.
8.  ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬರುವ ನೇಪಾಳಿಯರು ಹಾಗೂ ಭೂತಾನಿಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಆಗಲಾರರು.

ಪುರಾತನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಾಸ ಮಾಡಿದ ಮಾನವ ಸಮಾಜ ತಾನು ಬಾಳಿ ಬದುಕಿದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತಾನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದಿನನಿತ್ಯದ ವಸ್ತುಗಳು, ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕುರುಹುಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು, ಆಭರಣಗಳು, ಸಲಕರಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಈತ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದ ಕುರುಹುಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಲಿಖಿತ ಆಧಾರಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗಲೂ ಸಹ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ವಿಧಾನದಿಂದ ಈ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಒರೆಗಲ್ಲಿಗೆ ಹಚ್ಚಿ ಆಯಾ ಸಮಾಜದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿವರಗಳನ್ನು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ.

1. ಜನಾಂಗ ವಿವರಣ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ
2. ಸಮುದ್ರ ತಳದ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ

1. ಜನಾಂಗ ವಿವರಣ ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ (Ethno Archaeology): ಜನಾಂಗ ವಿವರಣ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಪ್ರಗತಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ನಲುಗದೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಆದಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗದ ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಜನಾಂಗಗಳ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪುರಾತತ್ವ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರ ನಿಜವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಆದಿವಾಸಿ ಜನರು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ರೀತಿ, ವಾಸಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಗುಡಿಸಲುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಪರಿ, ಅವುಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಪುರಾತತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳು ನೀಡುವ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವರದಿಯ ಮೂಲಕ ಹೊರಹಾಕುವುದು ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ. ಡೆಕ್ಕನ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ಆಹಾರ್, ನಾವಾತೋಲಿ ಹಾಗೂ ತೆಕ್ಕಲಕೋಟೆ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಉತ್ಖನನ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಬಸ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಾಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಒಡಿಸ್ಸಾದ ಬೋಡೋ ಜನಾಂಗಗಳ ಹಾಗೂ ಆಂಧ್ರದ ಯಾನಾಡಿ ಜನಾಂಗದ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಕುರಿತು ಸಹ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

2. ಜಲತಳ ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ(Marine Archaeology): ಜಲತಳ ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರತಳ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಸಮುದ್ರ ಹಾಗೂ ಸರೋವರಗಳ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ನೆಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮುಳುಗಡೆ ಹೊಂದಿರುವ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜಲತಳ ಅಧ್ಯಯನವು ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜಲತಳದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ, ಉತ್ಖನನ ಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ದಾಖಲು ಮಾಡುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ʻʻ ಸ್ಕ್ಯೂಬಾ ಡೈವಿಂಗ್‌ʼʼ ಎಂಬ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಜಮೈಕಾದ ಪೋರ್ಟ್ ರಾಯಲ್ ಉತ್ಖನನಗಳು, ಉತ್ತರ ಸೈಪ್ರಸ್‌ನ ಕೈರೇನಿಯಾ ಹಡಗಿನ ಪುನಾರಚನೆ ಮುಂತಾದ ಸಾಧನೆಗಳು ಸ್ಕ್ಯೂಬಾ ಡೈವಿಂಗ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಜಲತಳ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದು ಅದರಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ʻʻಭಾರತೀಯ ಸಾಗರ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆʼʼ. ಇದು ʻʻಸಾಗರ ಪುರಾತತ್ವ ಘಟಕದ ಮೂಲಕ ಎಸ್‌. ಆರ್‌. ರಾವ್‌ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕರಾವಳಿ ಗುಂಟ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿ ಸುಮಾರು 200 ಹಡಗುಗಳು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಡೆಯಾದ ಕುರಿತು ನಿಖರ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಕಲೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಗುಜರಾತಿನ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಾರಕಾ ನಗರದ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. 1983ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕ್ಯೂಬಾ ಡೈವಿಂಗ್‌ ಮೂಲಕ ದ್ವಾರಕ ಹಾಗೂ ಬೇಟ್‌ ದ್ವಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಜಲತಳ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡಲು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10ಮೀಟರ್ ಆಳದಲ್ಲಿ ಇಳಿದು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾಗೂ ಕೋಟೆ ಕೊತ್ತಲುಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಕಲ್ಲಿನ ಲಂಗರುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಸೈಪ್ರಸ್‌ ಹಾಗೂ ಸಿರಿಯಾದ ಲಂಗರುಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಬೇಟ್‌ ದ್ವಾರಕಾದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಉತ್ತರ ಹರಪ್ಪಾ ಕಾಲದ ಮುದ್ರೆಯ ಮೇಲೆ ಮೂರು ತಲೆಯ ಪ್ರಾಣಿಯ ಚಿತ್ರವಿದೆ. ಇದು ಪರ್ಶಿಯನ್‌ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಬೆಹ್ರನ್‌ನಲ್ಲಿ   ದೊರಕಿರುವ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸಾಗರ ತಳದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಕಸಿತ ಹರಪ್ಪ ನೆಲೆಯ ಲಿಪಿಯ ಚಿತ್ರವಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪುರಾತತ್ವ ವಸ್ತುಗಳು ಬೇಟ್‌ ದ್ವಾರಕಾ ನೆಲೆ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ 1500 ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು ತದನಂತರ ಸಮುದ್ರ ಪಾತಳಿಯ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಮುಳುಗಡೆಯಾಗಿರ ಬಹುದೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇದೇ ರೀತಿ ತಮಿಳುನಾಡು ಕಾವೇರಿಪಟ್ಲಂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡಿ ಅನೇಕ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊರ ತಗೆಯಲಾಗಿದೆ.

ಆಳವಾಗಿಲ್ಲದ ಸಾಗರ ತಳದ ನೆಲೆಯನ್ನು ವ್ಯೋಮ್‌ ಛಾಯಾಚಿತ್ರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯ ಬಹುದಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಲ್ಲಿ ಹಡಗುಗಳು ಮುಳಗಡೆಯಾದ ಕುರುಹುಗಳು ಇದ್ದರೆ ವ್ಯೋಮ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಅದನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಾಗರದ ಆಳ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ವ್ಯೋಮ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾರದು.

ಸಾಗರದ ಆಳದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಡೆಯಾಗಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ನಿನಾದಕ ಮತ್ತು ಆಕಾಸ್ಟಿಕ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂಬ ಎರಡು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಧನಗಳು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಹಡಗು ಮುಳುಗಡೆಯಾದ ಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ಈ ಉಪಕರಣ ಹಾಯ್ದು ಹೋಗುವಾಗ ನಿನಾದಕ ಹೊರಡಿಸುವ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಸಮುದ್ರ ತಳದಲ್ಲಿನ ಹಡಗುಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿ ಮುಳುಗಿಹೋಗಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ʻʻ ಓರ್‌ ಪ್ರೊ ಫೈಲರ್‌ʼʼ ಎಂಬ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉಪಕರಣವು ಎಷ್ಟು ಆಳದಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದರೂ ತೂರಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು. ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಳದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು ʻʻ ಬೂಮರ್‌ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾರ್ಕರ್‌” ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಶೋಧ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ.

ಹಾಗೆಯೇ ʻಸೈಡ್ ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಸೋನಾರ್ʼ ಎಂಬ ಉಪಕರಣವು ಸಮುದ್ರದ ತಳದಲ್ಲಿನ ವಸ್ತುಗಳ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಸ್ತಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕರಣವಾಗಿದೆ. ಸರ್ವೇಕ್ಷಣ ಮಾಡುವ ಪಥದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸಹ ದಾಖಲು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮುಳುಗಡೆಯಾಗಿರುವ ಹಡಗುಗಳು, ಲಂಗರುಗಳು ಹಾಗೂ ಕಟ್ಟಡ ರಚನೆಯ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಇದರ ಸಹಾಯದಿಂದ ದಾಖಲು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.