ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಲು 73ನೇ ಮತ್ತು 74ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿವೆ. ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ನಿಂದ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಗಳವರೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇವು ರಾಜಕೀಯ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಬಲ ನೀಡಿದವು. ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಗೂ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ/ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಸಮಾನತೆ ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು.

73ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ: (73rd Constitutional Ammendment)

ಸಂವಿಧಾನದ 73ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಒಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲು. ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದಾಗಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದ  ರಾಜಕೀಯ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದದ್ದು ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಸಾಧನೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ಎಂಬ ಎರಡು ಹಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಾಂಧೀಜಿಯ ಕನಸಿನ ಸ್ಥಳಿಯ ಸರ್ಕಾರವೆಂಬ ಮೂರನೇ ಹಂತದ ಆಡಳಿತ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ  ಒದಗಿಸಿದಂತಾಯಿತು. ರಾಜೀವಗಾಂಧಿಯವರ ಕನಸನ್ನು ನನಸು ಮಾಡಲು ಪಿ.ವಿ ನರಸಿಂಹರಾವ್ ನೇತೃತ್ವದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರ ದಿಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನಿಟ್ಟಿತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಂವಿಧಾನದ 73ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಗೆ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಂಗೀಕಾರ 1992 ರಲ್ಲಿ ದೊರಕಿತು. 1993 ಏಪ್ರಿಲ್ 24ರಂದು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ʻʻದಿ ಪಂಚಾಯತ್ಸ್‌ʼʼ  ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ೯ನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ 243 ರಿಂದ 243(೦) ವರೆಗೆ  ೧೬ ಹೊಸ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 29 ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪಂಚಾಯತಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. 

1. ಸಂವಿಧಾನದ 243 (B)  ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹಂತದ ಅಂದರೆ ಗ್ರಾಮ, ತಾಲೂಕು, ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು. 20 ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕು ಪಂಚಾಯಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.

2.  ಸಂವಿಧಾನದ 243 (C ) ವಿಧಿಯಂತೆ ನೇರ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರಜೆಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಬೇಕು. ಗ್ರಾಮ ತಾಲೂಕು ಹಾಗೂ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ನಡೆಸಬೇಕು.

3. 243 (D)  ವಿಧಿಯಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಹಾಗೂ ಪಂಗಡದವರಿಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಕೆಲವು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಾಗಿಡಬೇಕು. ಈ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಒಟ್ಟು ಮೀಸಲು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ೧/೩ ಕ್ಕೆ  ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಈ ವರ್ಗಗಳ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೀಸಲು ಸ್ಥಾನಗಳ ಅವಕಾಶವಿದೆ.

4.  ಸಂವಿಧಾನದ 243 (E ) ವಿಧಿಯಂತೆ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಅವಧಿ ಮೊದಲ ಸಭೆ ಸೇರುವ ದಿನದಿಂದ ಐದು ವರ್ಷಗಳು ಅವಧಿ  ಮುಗಿಯುವುದರೊಳಗೆ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಯಬೇಕು. ಒಂದು ವೇಳೆ ವಿಸರ್ಜನೆಯಾದರೆ ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆದು ಪಂಚಾಯಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕು.

5. ಸಂವಿಧಾನದ 243 (G) ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಸ್ವಯಂ ಸರ್ಕಾರಗಳಂತೆ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ಕಾನೂನು ರಚಿಸಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕು.

6.  ಸಂವಿಧಾನದ 243 (I) ಹೇಳುವಂತೆ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಹಣಕಾಸು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಹಾಗೂ ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗಳಿಗೆ 73ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಪ್ರತಿ ಐದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗವನ್ನು ನೇಮಿಸುವುದು.

7. ಸಂವಿಧಾನದ 243 (K)  ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಾಗಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು  ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

8. ಸಂವಿಧಾನದ 243 (M)  ವಿಧಿಯಂತೆ ಸಂವಿಧಾನದ 9ನೇ ಭಾಗವು ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್, ಮೇಘಾಲಯ ಮತ್ತು ಮಿಜೋರಾಂ, ಮಣಿಪುರ ಹಾಗೂ  ದಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

9.  ಸಂವಿಧಾನದ 243 (O )  ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ  ಸ್ಥಾನ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ್ದನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.

74ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ: 74^th Ammendment of Constitution)

 1993ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಈ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯು ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ 9 (A ) ಭಾಗ ಮತ್ತು 243(P) ಯಿಂದ 243 (ZD) ವರೆಗಿನ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ 18 ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು 12ನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿತು.

1.  ಸಂವಿಧಾನದ 243 (P ) ವಿಧಿಯು ನಗರಸಭೆ, ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಪದಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

2. ಸಂವಿಧಾನದ 243 (G ) ಪ್ರಕಾರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಗರಸಭೆ, ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಹಾಗೂ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಆರಂಭವಾಗಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಸಿತು.

3. ಸಂವಿಧಾನದ 243 (R) ವಿಧಿಯು ಪ್ರಕಾರ ವಿವಿಧ  ಹಂತದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳೀಯ ನಗರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೊಳಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಮತದಾರರಿಂದ ಚುನಾಯಿತಗೊಂಡ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ.

4.  ಸಂವಿಧಾನದ 243 (T) ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಹಿಳಾ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಹಾಗೂ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾತಿ ಒದಗಿಸಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.

5.  ಸಂವಿಧಾನದ 243 (U ) ವಿಧಿ ಪ್ರಕಾರ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಧಿಕಾರ ಅವಧಿ ೫ ವರ್ಷಗಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅವಧಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡ ಅಥವಾ ಅವಧಿಗೆ ಮುನ್ನ ವಿಸರ್ಜನೆಗೊಂಡ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆರು ತಿಂಗಳ ಒಳಗಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು.

6.  ಸಂವಿಧಾನದ 243 (X ) ಶಾಸಕಾಂಗಗಳು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಕಾನೂನಿನ ಪರಿಮಿತಿಯೊಳಗೆ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹಣಕಾಸಿನ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

7. ಸಂವಿಧಾನದ 243(V) ವಿಧಿಯಂತೆ ಸದಸ್ಯರ ಅರ್ಹತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

8.  243 (W ) ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ.

9. 243 (Y )  ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜ್ಯದ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗ ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಹಣಕಾಸು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಬೇಕಾದ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

10.  243 (ZA )  ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥಳೀಯ ನಗರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಹಾಗೂ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

11.  243 (ZD )  ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಜಿಲ್ಲಾ ಯೋಜನಾ ಸಮಿತಿ ರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ

73ನೇ ಮತ್ತು 74ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದ ಮೂಲಭೂತ ಕಾಯ್ದೆಗಳಾಗಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಜನರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಮೀಪದಿಂದ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವ ಅವಕಾಶ ಪಡೆದಿವೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇವು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಗ್ರಾಮ ಸ್ವರಾಜ್ಯದ ಕನಸಿಗೆ ಸಾಕಾರ ರೂಪ ನೀಡಿದಂತಾಗಿದೆ.

ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಆರು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಶಾಸಕಾಂಗ, ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಹಾಗೂ ಪ್ರಜೆಗಳಿಂದ ಚ್ಯುತಿ ಬರದಂತೆ ಕಾಪಾಡುವುದು ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹಾಗೆಯೇ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಂವಿಧಾನಿಕ ರಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ.

1. ಹೇಬಿಯಸ್‌ ಕಾರ್ಪಸ್ (ಬಂಧಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಿಕರಣ) : ಹೇಬಿಯಸ್ ಕಾರ್ಪಸ್ ಎಂದರೆ ʻʻದೇಹ ಸಮೇತ ಹಾಜರುಪಡಿಸುವುದು ಎಂದರ್ಥ. ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹಿತರು ಆತಂಕದಿಂದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ಅಥವಾ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು.  ಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು 24 ಗಂಟೆಗಳೊಳಗೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಮುಂದೆ ಹಾಜರುಪಡಿಸಬೇಕೆಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೊರಡಿಸುವ ರಿಟ್‌ ಇದಾಗಿದೆ.

2. ಮ್ಯಾಂಡಮಸ್(ಪರಮಾದೇಶ): ಮ್ಯಾಂಡಮಸ್ ಎಂದರೆ ʻʻಆದೇಶ ಎಂದರ್ಥʼʼ ಈ ರಿಟ್‌ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನು ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯದ ಕುರಿತು ಉದಾಸೀನತೆ ತೋರಿದರೆ ಇದರಿಂದ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. ಸರ್ವೋಚ್ಛ ಅಥವಾ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮನವಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯೋಗಿಗೆ ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ಅಥವಾ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ರಿಟ್‌ನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೊರಡಿಸಬಹುದೇ ಹೊರತು ಖಾಸಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಅಲ್ಲ.

3. ಪ್ರೋಹಿಬಿಷನ್‌ (ಪ್ರತಿಬಂಧಕ) :  ಪ್ರೋಹಿಬಿಷನ್ ಎಂದರೆ ʻʻತಡೆʼʼ ಎಂದರ್ಥ. ಅದೀನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ತೀರ್ಪಿನ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ತನಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಥವಾ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಹೊರಡಿಸುವ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪ್ರೋಹಿಬಿಷನ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ. ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ತನಗೆ ಇಲ್ಲದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದರೆ. ಅದನ್ನು ಚಲಾಯಿಸದಂತೆ ತಡೆಯುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೊಂದಿದೆ.

4. ಸರ್ಕಿಯೋರರಿ(ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಣಾ) : ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಳಗಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ತೀರ್ಪುಗಳಿಂದ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಚ್ಯುತಿ ಬಂದರೆ ಅಂತಹ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮೇಲಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಸರ್ವೋಚ್ಛ ಅಥವಾ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ.  ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ ಅಧೀನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರೋಹಿಬಿಷನ್ ತಡೆದರೆ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ  ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು  ಸರ್ಶಿರೋರರಿ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.

5. ಕೋವಾರಂಟೊ(ಅಧಿಕಾರ ವೆಚ್ಚ) : ʻʻಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡವರ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಆ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ತೆರೆವುಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ಅಥವಾ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಹೊರಡಿಸುವ ಆಜ್ಞೆ ಇದಾಗಿದೆ. ಜೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಒಂದು ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಒಬ್ಬಾತ ಪಡೆದಿದ್ದರೆ ಜೇಷ್ಠತೆಯಿಂದ ವಂಚಿತನಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಆಗ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು  ಕೋವಾರಂಟೋ ಹೊರಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ನ್ಯಾಯ ಸಲ್ಲಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ

ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮರ್ಥನೆ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಹೃದಯವಾಗಿದೆ. ರಿಟ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಪ್ರಜೆಗಳ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಂವಿಧಾನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ರಿಟ್‌ಗಳು ನಾಗರಿಕರ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬಲವಾದ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ.

ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ರಚನೆ: (Composition of High Court)

ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು.

1. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಂಖ್ಯೆ: (Total Number of Judges)

ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಒಬ್ಬ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಹಾಗೂ ಇತರ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಗಳ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಂಖ್ಯೆ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆಯಾ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಕಾರ್ಯಭಾರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ವಿವೇಚನೆಗೆ ಬಿಟ್ಟ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದ 25 ರಾಜ್ಯಗಳ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 815 ಕಾಯಂ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಅನುಮೋದಿತ ಹುದ್ದೆಗಳಿವೆ.

2. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನೇಮಕ: (Appointment of Judges)

ʻʻಸಂವಿಧಾನದ 217 ನೇ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನೇಮಕಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ʼʼ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಉಚ್ಛನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಸಲಹೆ ಮೇರೆಗೆ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಖ್ಯನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

3. ಅರ್ಹತೆಗಳು: (Qualification)

 ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನಾಗಲು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು

1. ಭಾರತದ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿರಬೇಕು.
2. ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಹಂತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 10 ವರ್ಷ ನ್ಯಾಯವಾದಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಅನುಭವವಿರಬೇಕು.
3. ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯವಾದಿಯಾಗಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿರಬೇಕು.
4. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಆತ ಉತ್ತಮ  ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾಗಿರಬೇಕು.

4. ಪ್ರಮಾಣವಚನ: (Oath)

 ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುವವರಿಗೆ ಆ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಪ್ರಮಾಣವಚನವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

5. ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ: (Term of Power)

ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಲು ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಯೋಮಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿಲ್ಲ. ಆದರೆ 62 ವರ್ಷ ವಯೋಮಿತಿ ಆದ ನಂತರ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಬೇಕು. ರಾಜೀನಾಮೆ, ಮರಣ ಹಾಗೂ ದುರ್ನಡತೆಯಿಂದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಅವಧಿಗೆ ಮುನ್ನವೇ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಬಹುದು. 62 ವರ್ಷ ಮುನ್ನವೇ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಲು ಬಯಸಿದರೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ಪತ್ರವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಪದತ್ಯಾಗ ಮಾಡಬೇಕು.

6. ವರ್ಗಾವಣೆ: (Transfer)

ಸಂವಿಧಾನದ 2೨2ರ ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಬೇರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಬಹುದು.

7. ಪದಚ್ಯುತಿ: (Impeachment) 

ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು, ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಪದಚ್ಯುತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ಅವಿಧೇಯತೆ ಅಥವಾ ಸಂವಿಧಾನದ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಕಾರಣದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಮಹಾಭಿಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಭಯ ಸದನಗಳಾದ ಲೋಕಸಭೆ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಆ ಸದನದ ೨/೩ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲದಷ್ಟು ಸದಸ್ಯರು ಹಾಜರಿದ್ದು ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ಪದಚ್ಯುತಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

8. ವೇತನ ಮತ್ತು ಭತ್ಯೆಗಳು: (Salary and Allowances)

ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಮುಖ್ಯನ್ಯಾಧೀಶರು ಹಾಗೂ ಇತರ ನ್ಯಾಯಾದೀಶರ ವೇತನವನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ಆಗಾಗ ಪರಿಪ್ಕರಿಸಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇವರ ವೇತನ ಹಾಗೂ ಭತ್ಯೆಗಳನ್ನು ಆಯಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ʻʻರಾಜ್ಯ ಸಂಚಿತ ನಿಧಿಯಿಂದ ʻʻಭರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾದೀಶರು ೨,೫೦,೦೦೦ ಹಾಗೂ ಇತರ ನ್ಯಾಯಾದೀಶರು ೨,೨೫,೦೦೦ ರೂಗಳನ್ನು ಮಾಸಿಕ ವೇತನವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಉಚಿತ ನಿವಾಸ, ಉಚಿತ ದೂರವಾಣಿ ಸೌಲಭ್ಯ, ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸೌಲಭ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರ್‌ಜಾಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ೨೫೦೦೦ ಸೇವಕರ ಭತ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದುವರೆದು ಎರಡು ವಾಹನಗಳು, ಪೋಲಿಸ್‌ ಭದ್ರತೆ, ವಾರ್ಷಿಕ 30 ಸಾರಿ ಉಚಿತ ವಿಮಾನ ಪ್ರಯಾಣ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೆಚ್ಚ ಹಾಗು ನಿವೃತ್ತಿ ವೇತನದಂತದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿವೃತ್ತಿಯ ಬಳಿಕ ತಾನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. 

ರಾಜ್ಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವು ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಹೃದಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಧಾನಸಭೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸಿ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನೇಮಕಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಸುಸೂತ್ರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

 ರಾಜ್ಯ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲದ ಕಾರ್ಯಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ;

1. ಶಾಸನೀಯ ಕಾರ್ಯಗಳು: (Legislative Powers)

ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುವ, ವಿವರಿಸುವ ಹಾಗೂ ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲದ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅಧಿವೇಶನದ ಕಾಲಾವಧಿ ಮತ್ತು ಕಲಾಪಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೂ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು.

2. ನೀತಿ ನಿರೂಪಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳು:

 ರಾಜ್ಯದ ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಜ್ಯ ನೀತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಜನರ ಜೀವನವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಶಿಕ್ಷಣ, ಅರಣ್ಯ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸಾರಿಗೆ ಮುಂತಾದ ರಂಗಗಳ ನೀತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.

3. ಕಾರ್ಯಾಂಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯಗಳು:

ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುವ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಸಹಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಚಿವ ಸಹ ತನ್ನ ಖಾತೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ.

4. ನೇಮಕಾತಿ ಕಾರ್ಯಗಳು: (Appointment Powers)

ನ್ಯಾಯವಾದಿ, ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಕರು ಮುಂತಾದ ನೇಮಕಾತಿ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವು ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಗೆ ಸಹಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜ್ಯ ಲೋಕಸೇವಾ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗಗಳ ನೇಮಕಾತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

5. ಹಣಕಾಸಿನ ಕಾರ್ಯಗಳು: (Finanacial Powers) 

ರಾಜ್ಯ ಹಣಕಾಸಿನ ಮೇಲೆ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಚಿವನು ತನ್ನ ಖಾತೆಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾದ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ವಿಧಾನಸಭೆಯಿಂದ ಅಂಗೀಕಾರ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ

ಒಟ್ಟಾರೆ, ರಾಜ್ಯ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವು ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಸನೀಯ, ಕಾರ್ಯಾಂಗ, ಹಣಕಾಸು ಹಾಗೂ ನೇಮಕಾತಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಜ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ದಿಕ್ಕು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಜನಪರ ನೀತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಮೂಲಕ ಜನರ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.