14 ರಿಂದ 17 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಅದರ ರಾಜರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತವಾದ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಕೋಟೆಗಳು, ರಾಯಗೋಪುರಗಳು (ಗೇಟ್ವೇ ಗೋಪುರಗಳು), ಅರಮನೆಗಳು, ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪಗಳು (ಮದುವೆ ಮಂಟಪಗಳು) ಮತ್ತು ತುಲಾ ಕಂಬಗಳು (ತೂಕ ಮಾಪಕಗಳು) ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಪರಿತಿಕುರ್ಣಂ, ಶ್ರೀಶೈಲ, ತಿರುಮಲಿ, ತಿರುಪತಿ, ಪೆನುಕೊಂಡ, ತಾಡಪತ್ರಿ, ಲೇಪಾಕ್ಷಿ, ಶ್ರೀರಂಗಂ, ಚಿದಂಬರಂ, ಕಂಚಿ, ವೆಲ್ಲೂರು, ರಾಮೇಶ್ವರಂ, ಚಂದ್ರಗಿರಿ, ಕಾಳಹಸ್ತಿ, ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ಆನೆಗೊಂದಿ ಮುಂತಾದ ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಪರ್ಸಿ ಬ್ರೌನ್ ವಿಜಯನಗರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯನ್ನು “ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿಯ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕಸನಗೊಂಡ ರೂಪ” ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ವಿಜಯನಗರ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯು ಹಲವಾರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ:
- ಬಹು ಸ್ತಂಭಗಳ ಸಭಾ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪ: ಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಈ ಸಭಾಂಗಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಹು ಅಂಕಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
- ಎತ್ತರದ ಗೋಪುರಗಳು: ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇವಾಲಯವು ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಗಾರೆ ವಿಗ್ರಹಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗೋಪುರದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
- ಒರಟುತನ ಮತ್ತು ಗಾಂಭೀರ್ಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತು: ಇತರ ಶೈಲಿಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ವಿಜಯನಗರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ದೃಢವಾದ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರವಾದ ನೋಟವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ.
- ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆ: ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒಲವು ತೋರಿದರು, ಮೃದುವಾದ ಸೀಮೆಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ ಬದಲಿಗೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು.
- ಕಮಾನುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ: ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸೌಂದರ್ಯದ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.
ವಿಜಯನಗರ ಅರಸರ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳು
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಹಲವಾರು ಭವ್ಯವಾದ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಯುಗದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಭವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ:
1. ವಿದ್ಯಾಶಂಕರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಶೃಂಗೇರಿ
ಆರಂಭಿಕ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ವಿದ್ಯಾಶಂಕರ ದೇವಾಲಯವು ತನ್ನ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ 12 ರಾಶಿಚಕ್ರ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುವ 12 ಕುಂಭಗಳನ್ನು (ಹೂಜಿ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
2. ಹಂಪಿ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಜಯನಗರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಹೃದಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಂಪಿ ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ:
ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ದೇವಾಲಯ: ಮೂಲತಃ ವಿಜಯನಗರದ ಅವಧಿಯ ಮೊದಲು ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಬಹು ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ ದೇವರಾಯನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಅದರ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.
ಹಜಾರರಾಮಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ವಿಜಯನಗರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆ, ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಚ್ಯುತರಾಯ ದೇವಾಲಯ: ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯವು ತನ್ನ ಅದ್ಭುತವಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.
ಕೋದಂಡರಾಮಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ: ರಾಮ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯ ದೈವಿಕ ಪ್ರೇಮಕಥೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ದೇವಾಲಯ.
ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ವಿಜಯ ವಿಠಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯಗಳು: ಈ ದೇವಾಲಯಗಳು ತಮ್ಮ ಸೊಗಸಾದ ಕರಕುಶಲತೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಜಯ ವಿಠಲ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
3. ಲೇಪಾಕ್ಷಿ
ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂದೂಪುರದ ಬಳಿ ಇರುವ ಲೇಪಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲಿರುವ ವೀರೇಶ್ವರ ಅಥವಾ ಪಾಪನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ಅಚ್ಯುತರಾಯನ ಕೋಶಾಧಿಕಾರಿ ವೀರಣ್ಣ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಭವ್ಯವಾದ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು 30-ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲೆಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.
4. ಹಂಪೆ
ಮಹಾನವಮಿ ದಿಬ್ಬ, ಕಮಲ ಮಹಲ್, ರಾಣಿಯ ಸ್ನಾನದ ಕೊಳ, ಗಜಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಟಂಕಸಾಲೆ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು.
5. ಕಂಚಿ
ಕಾಮಾಕ್ಷಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ವರದರಾಜ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ತವರು, ಕಂಚಿಯು ವಿಜಯನಗರ ಯುಗದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಭವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
6. ಬೇಲೂರು
ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯದ ರಾಯಗೋಪುರವು ಆ ಕಾಲದ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕರಕುಶಲತೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ತೇಜಸ್ಸಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.
7. ತಂಜಾವೂರು
ಬೃಹದೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ದ್ವಾರಗೋಪುರವು ವಿಜಯನಗರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
8. ತಾಡಪತ್ರಿ
ಚಿಂತಲರಾಯ ದೇವಾಲಯದ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಸೊಗಸಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.
9. ಶ್ರೀರಂಗ
ಶ್ರೀರಂಗಂನಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀರಂಗನಾಥ ದೇವಾಲಯವು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ, ಇದು ಬೃಹತ್ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.
10. ಮೂಡಬಿದ್ರೆ
ಸಾವಿರ ಕಂಬಗಳ ಬಸದಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವ ಈ ತಾಣವು ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಮೇರುಕೃತಿಗಳು
ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಅದರ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಿಗೆ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಇದು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಮತ್ತು ಜೀವಂತ ರೂಪಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸೇರಿವೆ:
ಹಂಪಿ ಕಲ್ಲಿನ ರಥ: 16 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಈ ರಥವು ವಿಜಯನಗರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಬಡವಿಲಿಂಗ: 12 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಭವ್ಯವಾದ ಲಿಂಗವು ತನ್ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಉಗ್ರನರಸಿಂಹ: ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಉಗ್ರ ಅವತಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ 21-ಅಡಿಗಳ ಬೃಹತ್ ಶಿಲ್ಪ.
ರಾಯನ ತುಲಾಭಾರಸ್ತಂಭ: ಈ 15-ಅಡಿ ಶಿಲ್ಪವು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಡಲೆ ಗಣೇಶ: 16 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಗಣೇಶನ ಶಿಲ್ಪ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.
ಸಾಸುವೆಕಲ್: 22 ಅಡಿಯ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಶಿಲ್ಪ, ಆ ಕಾಲದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಲಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.
ಲೇಪಾಕ್ಷಿ ನಾಗಲಿಂಗ: ವಿಜಯನಗರದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಬೃಹತ್ 25 ಅಡಿ ನಾಗಲಿಂಗ ಶಿಲ್ಪ.
ಏಕಶಿಲಾ ಬಸವಣ್ಣ: ಭಗವಾನ್ ಬಸವಣ್ಣನ ಈ 28 ಅಡಿ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಒಂದೇ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ, ಇದು ನಂಬಲಾಗದ ಕುಶಲತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.
ಕಾರ್ಕಳ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ: 46 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರತಿಮೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಏಕಶಿಲಾ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಉಪಸಂಹಾರ
ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕೊಡುಗೆಯು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದು ವಿಸ್ಮಯ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಶೈಲಿಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಿಶ್ರಣ, ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಗುರುತು ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ನಾವು ಈ ಭವ್ಯವಾದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವಾಗ, ವಿಜಯನಗರ ರಾಜರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಆಳವಾದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇವೆ.