ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅವಧಿಯಾಗಿದ್ದು, 13 ರಿಂದ 16 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ರಚನೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು. ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು ನೀಡಿದ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆಗಳ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳ ವಿವರವಾದ ನೋಟ ಇಲ್ಲಿದೆ.

1. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ

ಸುಲ್ತಾನನ ಸ್ಥಿತಿ: ಸುಲ್ತಾನನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಅಧಿಕಾರವಾಗಿದ್ದನು, ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಸುಲ್ತಾನನ ಪದವು ಕಾನೂನು, ಮತ್ತು ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ದೈವಿಕ ಅಧಿಕಾರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಆಗಾಗ್ಗೆ ತನ್ನನ್ನು ದೇವರ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ನೆರಳು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಾನವು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇದು ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಘರ್ಷಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಲ್ತಾನನು ಷರಿಯಾ ಕಾನೂನಿಗೆ ಬದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು ಆದರೆ ಗಣನೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಳಿದನು.

ಮಂತ್ರಿಗಳ ಮಂಡಳಿ: ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು, ಸುಲ್ತಾನನು ಮಂತ್ರಿಗಳ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿದನು. ಈ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಣಕಾಸು, ಭೂಕಂದಾಯ, ನ್ಯಾಯ, ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳಂತಹ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಪ್ರಮುಖ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ:

• ವಜೀರ್ (ಪ್ರಧಾನಿ): ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ಸಚಿವರು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ.
• ದಿವಾನ್-ಎ-ಅರಿಜ್ (ಮಿಲಿಟರಿ ಮಂತ್ರಿ): ಮಿಲಿಟರಿ ನೇಮಕಾತಿ, ಶಿಸ್ತು, ಬಡ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ವೇತನದಾರರ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸುಲ್ತಾನನು ದೃಢವಾದ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನೆಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
• ದಿವಾನ್-ಇ-ಇನ್ನಾ (ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮಂತ್ರಿ): ರಾಜ್ಯ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ಸಂವಹನಗಳ ಗೌಪ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡರು.
• ದಿವಾನ್-ಇ-ರಸಾಲತ್ (ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮಂತ್ರಿ): ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು.
• ಸದರ್-ಉಸ್-ಸದರ್ (ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮಂತ್ರಿ): ಭಿಕ್ಷೆ, ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಝಕಾತ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
• ದಿವಾನ್-ಇ-ಖ್ವಾಜಾ (ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ): ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಸುಲ್ತಾನರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುವುದು.

2. ಪ್ರಾಂತೀಯ ಆಡಳಿತ

ಸುಲ್ತಾನರ ವಿಶಾಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು “ಇಕ್ತಾಸ್” ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟೇದಾರರು ಅಥವಾ ನೈಬ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಲ್ತಾನನ ಸಂಬಂಧಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು, ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಸೇರಿದೆ. ಪ್ರಾಂತೀಯ ಆಡಳಿತವು ತನ್ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸುಗಮ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.

3. ಮಿಲಿಟರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿತ್ತು ಸೇನೆ. ಸುಲ್ತಾನನು ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಬೆದರಿಕೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಬಲ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದನು. ಸೈನ್ಯವು ಬಿಲ್ಲುಗಾರರು, ಕಾಲಾಳುಪಡೆ, ಅಶ್ವದಳ ಮತ್ತು ಆನೆ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಮಿಲಿಟರಿ ಆಡಳಿತವನ್ನು ದಿವಾನ್-ಐ-ಅರಿಜ್ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸೈನ್ಯವು 475,000 ಸೈನಿಕರ ಗಮನಾರ್ಹ ಬಲವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ನ್ಯಾಪ್ತಾ ಮತ್ತು ಸ್ಫೋಟಕಗಳಂತಹ ಸುಧಾರಿತ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯು ಸುಲ್ತಾನರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.

4. ಭೂ ಕಂದಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಆದಾಯದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲವೆಂದರೆ ಭೂ ತೆರಿಗೆಗಳು. ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಭೂ ಕಂದಾಯವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ:

• ಖರಜ್: ಮುಸ್ಲಿಮೇತರ ಭೂಮಾಲೀಕರ ಮೇಲೆ ಅವರ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನದ 1/10 ರಿಂದ 1/2 ರವರೆಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ಉಷರ್: ಮುಸ್ಲಿಂ ಒಡೆತನದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ 10% ತೆರಿಗೆ.
• ಖಾಮ್ಸ್: ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತಿನ ಐದನೇ ಒಂದು ಭಾಗ.
• ಝಕಾತ್: ಮುಸ್ಲಿಮರ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಲಾದ 2.5% ಧಾರ್ಮಿಕ ತೆರಿಗೆ.
• ಜೆಜಿಯಾ: ಮುಸ್ಲಿಮೇತರರ ಮೇಲಿನ ತೆರಿಗೆ, ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದರಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ತೆರಿಗೆಯು ವೃದ್ಧರು, ಮಕ್ಕಳು, ಭಿಕ್ಷುಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಿದೆ.

ಭೂ ಕಂದಾಯದ ಹೊರತಾಗಿ, ಮನೆ ಬಾಡಿಗೆ, ಜಾನುವಾರು ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ತೆರಿಗೆಗಳಂತಹ ಇತರ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ.

5. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಸುಲ್ತಾನ್ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ಅಂತಿಮ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಖಾಜಿಗಳು ಮತ್ತು ಸದರ್-ಉಸ್-ಸದರ್ ಅವರಂತಹ ಇತರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು, ಮರಣ ಮತ್ತು ಅಂಗಚ್ಛೇದನ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ದಂಡನೆಗಳು. ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಠಿಣವಾಗಿತ್ತು, ವಂಚನೆಯಂತಹ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.

6. ಸಾಹಿತ್ಯ

ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರ್ಷಿಯನ್, ಉರ್ದು, ಅರೇಬಿಕ್, ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಪರ್ಷಿಯನ್, ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ, ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, ಅಂತಹ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ:

• ಹಸನ್ ನಿಜಾಮಿಯವರ “ತಾಜ್-ಉಲ್-ಮಸೀರ್” ಮತ್ತು ಜಿಯಾವುದ್ದೀನ್ ಬಾರ್ನಿಯ “ತಾರಿಕ್-ಇ-ಫಿರೋಜ್ ಶಾಹಿ” ಯುಗದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.
• ಭಾರತದ ಗಿಳಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರು ಅವರು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಗಣನೀಯ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿದ್ದರು.

ಅಲ್ಬುರುನಿಯ ಕಿತಾಬುಲ್ ಹಿಂದ್ ಮಹತ್ವದ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಕೃತಿಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅರೇಬಿಕ್ ಸಾಹಿತ್ಯವೂ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಹಣ ಮತ್ತು ಚಂದ್ ಬರ್ದಾಯಿಯಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದರು.

7. ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ

ಸುಲ್ತಾನರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಇಂಡೋ-ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇಂಡೋ-ಸಾರ್ಸೆನಿಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಶೈಲಿಯು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ:

• ಕುತುಬ್ ಮಿನಾರ್: ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎತ್ತರದ ರಚನೆ, ಕುತುಬ್-ಉದ್-ದಿನ್-ಐಬಕ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಅಲ್ತಮಾಶ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ, ಪರ್ಷಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಒಂದು ಮೇರುಕೃತಿ ಮತ್ತು 238 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಮಿನಾರ್ ಸುತ್ತಲೂ ಖುರಾನ್ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.
• ಖ್ವಾತ್-ಉಲ್-ಇಸ್ಲಾಂ-ಮಸ್ಜಿದ್: ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಕುತುಬ್-ಉದ್-ದೀನ್-ಐಬಕ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅದ್ಭುತ.
• ಹಜಾರ್ ಸಿಟ್ಟುಮ್: ಸುಲ್ತಾನರ ವೈಭವವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುವ 1,000 ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಲಾ-ಉದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅರಮನೆ.
• ಫಿರೋಜಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಜೌನ್‌ಪುರ: ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಮಸೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರಾಯಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಫಿರೋಜ್ ಶಾ ತುಘಲಕ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ನಗರಗಳು.

ಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಸುಲ್ತಾನರ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಭಾರತದ ಬಹುಪಾಲು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಿದವು, ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ

ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸರ್ಕಾರ, ಸುಧಾರಿತ ಮಿಲಿಟರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಆದಾಯ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಸುಲ್ತಾನರು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟರು. ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಅದರ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಖಿಲ್ಜಿ ರಾಜವಂಶದ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಆಡಳಿತಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ ಹಲವಾರು ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು, ಅದು ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಆಂತರಿಕ ಕಲಹ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಬೆದರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವಾಗ ಅವರ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಅವರ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು, ಕ್ರಮವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ವಿವರವಾದ ನೋಟವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

1. ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರ

ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ ನಿರಂಕುಶ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ದೃಢ ನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು (ಉಲೇಮಾ) ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ “ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ದೇವರ ನೆರಳು” ಎಂದು ಸ್ವತಃ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು, ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿದ ದಿಟ್ಟ ನಿಲುವು. ಉಲೇಮಾವನ್ನು ಬದಿಗೊತ್ತುವ ಮೂಲಕ, ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಥವಾ ಪಾದ್ರಿಗಳ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಅವಿರೋಧವಾಗಿ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಅವನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.

2. ಆಂತರಿಕ ಆಡಳಿತ ನೀತಿ

ಆಂತರಿಕ ದಂಗೆಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು, ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ ಹಲವಾರು ಕಠಿಣ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು:

1. ಆಸ್ತಿ ಮುಟ್ಟುಗೋಲು: ಸುಲ್ತಾನ್ ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಭೂಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದರು.
2. ಸ್ಪೈ ನೆಟ್ವರ್ಕ್: ಸಂಭಾವ್ಯ ದಂಗೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗುಪ್ತಚರವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರು ಸಮರ್ಥ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.
3. ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳ ನಿಷೇಧ: ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
4. ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೂಟಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವುದು: ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಕೂಟಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಪಿತೂರಿಗಳಿಗೆ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಸ್ಥಳವಾಗಬಹುದು.
5. ಹಿಂದೂಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ: ಮುಸ್ಲಿಮೇತರರ ಮೇಲೆ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂದೂಗಳು) “ಜಿಜ್ಯಾ” ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುವುದು ಅವರನ್ನು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.

3. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಸುಧಾರಣೆಗಳು

ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ ತನ್ನನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಅಧಿಕಾರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅತ್ಯುನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ, ಅವರ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕಾನೂನಿನ (ಶರಿಯತ್) ತತ್ವಗಳಿಂದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಅಥವಾ “ಮುಖ್ಯಖಾಜಿ” ಅವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದವು, ಅಂಗಚ್ಛೇದನ, ಗಡಿಪಾರು, ಸಾವು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ಸೇರಿದಂತೆ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

4. ಕಂದಾಯ ಸುಧಾರಣೆಗಳು

ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯವರ ಭೂ ಕಂದಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅವರ ಆಡಳಿತದ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಭೂ ತೆರಿಗೆ ಅಥವಾ ಆದಾಯವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಫಲವತ್ತತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉತ್ಪನ್ನದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಲೋಪದೋಷಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಸುಲ್ತಾನನು “ಶರಪ್ ಖೈನಿ” ಎಂಬ ಕಂದಾಯ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿದನು. ಕಂದಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಾಕಿ ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲು “ಮಸ್ತಕ್ ರಾಜ್” ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.

5. ಮಿಲಿಟರಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು

ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಸುಲ್ತಾನರನ್ನು ಆಂತರಿಕ ದಂಗೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲರಂತಹ ಬಾಹ್ಯ ಬೆದರಿಕೆಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದವು. ಅವನ ಸೈನ್ಯವು ಕಾಲಾಳುಪಡೆ, ಅಶ್ವದಳ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಲುಗಾರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಫೆರಿಷ್ಟಾ ಪ್ರಕಾರ ಸುಲ್ತಾನನು ಸುಮಾರು 475,000 ಸೈನಿಕರ ದೃಢವಾದ ಪಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದನು.

ಅವರು ಅರೇಬಿಯಾ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯಾದಿಂದ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಿ “ಅರಿಜ್-ಐ-ಮಾಮಾಲಿಕ್” ಅನ್ನು ನೇಮಿಸಿದರು. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು, ಸುಲ್ತಾನನು ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುದುರೆಗಳ ಭೌತಿಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದನು. ಸೈನಿಕರಿಗೆ ನಗದು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಾವತಿಸಲಾಯಿತು, ಒಂದೇ ಕುದುರೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವವರು 234 ಟ್ಯಾಂಕಾಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಎರಡು ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ 78 ಟ್ಯಾಂಕಾಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.

6. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳು

ಪ್ರಾಯಶಃ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸುಧಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕವೆಂದರೆ ಅವರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿಯಮಗಳು, ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ರಮಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹಣದುಬ್ಬರದಿಂದ ಬಳಲದೆ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಡೆಗಳು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವೇತನದಲ್ಲಿ ಬದುಕಬಹುದೆಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.

ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು:

1. ಮಂಡಿ (ಕಿರಾಣಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ): ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ:

* 7 ½ ಜಿಟಾಲ್‌ಗಳು ಗೋಧಿಯ ಗುಡ್ಡಕ್ಕೆ

* ಭತ್ತದ ಮಂಡಿಯೊಂದಕ್ಕೆ 5 ಜಿತಗಳು

* ಸಕ್ಕರೆಯ ಪ್ರತಿ 1 ½ ಜಿಟಾಲ್‌ಗಳು

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ರೈತರಿಗೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೊರತೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಗೋದಾಮುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ.

2. ಶಾರಾ-ಇ-ದಾಲ್: ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಸಕ್ಕರೆ, ಬಟ್ಟೆ, ಔಷಧ ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯಂತಹ ತಯಾರಿಸಿದ ಸರಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಕೈಗೆಟುಕುವಿಕೆಯನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿದರು.

3. ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು: ಮೀನು, ಮಾಂಸ, ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ವಸ್ತುಗಳಂತಹ ದೈನಂದಿನ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ತನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು, ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು “ಶಹನಾ-ಇ-ಮಂಡಿ” ನಂತಹ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿದರು. ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ವಂಚಿಸಿದ ಅಥವಾ ತೂಕದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ವಂಚನೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವರ ಮಾಂಸವನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ

ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಸುಲ್ತಾನರನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅವರ ಸಂಕಲ್ಪಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ನೀತಿಗಳು ಕಠಿಣವಾಗಿದ್ದರೂ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಸುಲ್ತಾನನ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು, ಅವನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೆಲಸಮವಾಗಿದ್ದು, ಭವಿಷ್ಯದ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ಒಂದು ಪೂರ್ವನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು

ಕ್ರಿ.ಶ. 1206 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಗುಲಾಮಿ ಸಂತತಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಅಳ್ವಿಕೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಿತು. ಇವರು ಆರಂಭಿಸಿದ ಈ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಗುಲಾಮಿಸಂತತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕುತುಬ್-ಉದ್-ದೀನ್-ಐಬಕ್ ಈ ಸಂತತಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ

ಬಾಲ್ಯ : ಕುತುಬ-ಉದ್-ದೀನ್-ಐಬಕ್ ಒಬ್ಬ ಟರ್ಕಿ ಸುಲ್ತಾನನಾಗಿದ್ದನು. ಈತ ತುರ್ಕಿಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಶಾಪುರದ ಖಾಜಿಯ ಗುಲಾಮನಾಗಿದ್ದನು. ಮುಂದೆ ಈತನನ್ನು ಮಹಮ್ಮದ್ ಘೋರಿ ನಿಶಾಪುರದ ಖಾಜಿಯಿಂದ ಕೊಂಡುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಗುಲಾಮನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ನಿಷ್ಠೆ, ದಕ್ಷತೆ ಹಾಗೂ ನೈತಿಕತೆಯಿಂದ ಘೋರಿಯ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾದ ಕುತುಬ್-ಉದ್-ದೀನ್-ಐಬಕ್ ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡನು. ಆನಂತರ ʻಅಮೀರ್-ಇ-ಆಖರ್’ ಎಂಬ ಹುದ್ದೆಗೆ ಭಡ್ತಿ ಪಡೆದನು.

ಕುತುಬ್-ಉದ್-ದೀನನ ಏಳಿಗೆ : ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಯೋಧನಿಗೆ ಒಂದು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೀಡಲು ಘೋರಿ ಇಚ್ಚಿಸಿದನು. ಅದೇ ಎರಡನೆಯ ತರೈನ್ ಯುದ್ಧದ ನಾಯಕತ್ವ ಈ ಘೋರ ಕದನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಕುತುಬ್-ಉದ್-ದೀನ್-ಐಬಕನಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾಂತಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಐಬಕ್ ಹನ್ನಿ, ಮೀರತ್, ರಣಥಂಬೂರ್ ಹಾಗೂ ಕೋಹಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಒಡೆಯ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದನು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1194ರಲ್ಲಿ ಯಮುನಾನದಿ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಚಾಂದವಾರ್ ಬಳಿ ಕನೂಜಿನ ಅರಸನಾದ ರಾಜಾಜಯಚಂದ್ರನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕೊಂದುಹಾಕಿದನು. ಅನಂತರ ಅಲಿಘರ್ ಹಾಗೂ ಅಣ್ಣೀರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1197ರಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತಿನ ಭೀಮದೇವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅನಿಲ್‌ವಾಡವನ್ನು ಲೂಟಿಮಾಡಿದನು. ಇಲ್ಲಿನ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದೆಹಲಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದನು. ಅಂದಿನಿಂದ ದೆಹಲಿ ಐಬಕನ ಕಾರ್ಯಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ಐಬಕ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಹೋಗಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 1202 ರಲ್ಲಿ ಬಂದೇಲಖಂಡದ ಚಾಂದೇಲ ದೊರೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅಲ್ಲಿನ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಲೂಟಿಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು 50000 ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದನು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1202 ರಲ್ಲಿ ಮಹಮ್ಮದ್ ಘೋರಿ ಖೋಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದಾಗ ಮರಣ ಹೊಂದಿದನು. ಇವನಿಗೆ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಕುತುಬ್-ಉದ್-ದೀನ್-ಐಬಕ್ ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿ ದೆಹಲಿಯ ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಇವನ ಆರಂಭದ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಮಯವಾಗಿದ್ದಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಈತ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಪ್ರಭಲ ಶಕ್ತಿಗಳೊಡನೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಲೇಬೇಕಾಯಿತು. ಘೋರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ನಾಸಿರುದ್ದೀನ ಕುಬಾಚ ಹಾಗೂ ಅಲ್ತಮಷ್ ಐಬಕನ ಏಳಿಗೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾದರು. ಅತ್ಯಂತ ಚಾಣಾಕ್ಷನಾದ ಕುತುಬ್-ಉದ್-ದೀನ್ ನಾಸೀರ್-ಉದ್-ದೀನನಿಗೆ ತನ್ನ ಮೊದಲನೆಯ ಮಗಳು ಹಾಗೂ ಅಲ್ತಮಷ್‌ನಿಗೆ ತನ್ನ ಎರಡನೆಯ ಮಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆ ಮಾಡಿದನು. ಹೀಗೆ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಸುಮ್ಮನಿರಿಸಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.

ಸುಲ್ತಾನನಾಗಿ ಕುತುಬ್-ಉದ್-ದೀನ್-ಐಬಕ್ : ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಲಾಮನಾಗಿ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಕುತುಬ್-ಉದ್-ದೀನ್-ಐಬಕ್ ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನನಾದುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅವನ ಮಹಾನ್ ಸಾಧನೆಯೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1206 ರಿಂದ ಅವನು ದೆಹಲಿಯ ನಿಜವಾದ ಸುಲ್ತಾನನಾದನು. ಆತ ಸಾಯುವ ಮೊದಲು ಮಹಮ್ಮದ್ ಘೋರಿ ಐಬಕನಿಗೆ ರಾಜ ಚಿನ್ಹೆ, ಧ್ವಜ ಹಾಗೂ ʻದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನ’ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದ್ದನು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1208 ರಲ್ಲಿ ಘಿಯಾಸುದ್ದೀನ್ ಐಬಕನಿಗೆ ʻದಾಸ್ಯವಿಮೋಚನಾ ಪತ್ರವನ್ನು’ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಈ ಸಾಧನೆಯ ಫಲಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಭಾಗ್ಯ ಐಬಕನಿಗೆ ಇಲ್ಲದಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. 1210ರಲ್ಲಿ ಐಬಕ್ ಮೋಲೋ ಆಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ತನ್ನ ಕುದುರೆಯಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದು ಗಾಯಗೊಂಡು ಮೃತನಾದನು. ಈತನ ಶವವನ್ನು ಲಾಹೋರಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಐಬಕನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ: ಐಬಕ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜಕಾರಿಣಿ, ಆಡಳಿತಗಾರ, ಧೀರಯೋಧ, ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಸೇವಕ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವಾಸಿಕ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಈತ ತನ್ನ ಒಡೆಯನಾದ ಮಹಮ್ಮದ್ ಘೋರಿಯ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಗುಲಾಮನಾಗಿದ್ದನು. ಅಂದಿನ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಇವನ ನಿಷ್ಠೆ, ಉದಾರತೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಪರತೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಕಂಠದಿಂದ ಹೊಗಳಿದ್ದಾರೆ.

ಇವನು ಉತ್ತರಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು ಅವುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಂಡು ಅವುಗಳನ್ನು ಇಸ್ಲಾಂ ಸತ್ತೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದನು. ಇವನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಬಹುಮಾನಗಳು ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿಗಳ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಈತನನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ಲೇಖಕರು ʻಲಾಕ್‌ಭಕ್ಷ್‌’ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಲೇನ್‌ಲರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ʻಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತೋಳ ಹಾಗೂ ಕುರಿಗಳು ಒಂದೇ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ನೀರುಕುಡಿಯುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ದಾರಿಗಳು ದರೋಡೆಕೋರರ ಹಾವಳಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದವು. ಬಡವ ಶ್ರೀಮಂತ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಕುತುಬ್-ಉದ್-ದೀನ್-ಐಬಕ್ ಕಲೆ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯಾಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಕವಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ್ದನು. ಇವನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವಿಗಳಾದ ಹಸನ್‌ನಿಜಾಮಿ ಹಾಗೂ ಪಕ್ರ ಮುದಿರ್ ಇದ್ದರು. ಹಸನ್ ನಿಜಾಮಿಯು “ತಾಜ್-ಉದ್-ಮಾಸಿರ್” ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಫಕ್ರ ಮುದಿರ್ “ತಾರೀಖ್-ಇ-ಮುಬಾರಕ್” ಎಂಬ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಕುತುಬುದ್ದೀನ್-ವಬಕ್ ಹಿಂದುಗಳ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ಮತಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಈತ ದೆಹಲಿ, ಅಜ್ಮೀರ, ಬನಾರಸ್ ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಇತರ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಸೀದೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಈತ ಆ ಕಾಲದ ಮದ್ಯ ಏಶಿಯಾದ ನಿರ್ಧಯರೂ ಹಾಗೂ ಮತಾಂಧರೂ ಆದ ಯೋಧರ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರಿದವನೆಂದು ಡಾ| ವಿ.ಎ. ಸ್ಮಿತ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಆರಾಮ್ ಷಾ (1210-1211) : ಕುತುಬ್-ಉದ್-ದೀನ್-ಐಬಕ್ ಲಾಹೋರಿನಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಆಸ್ಥಾನದ ಅಮೀರರು ಆರಾಮಭಕ್ಷನನ್ನು ಆರಾಮ್ ಷಾ ಎಂಬ ಬಿರುದಿನೊಂದಿಗೆ ದೆಹಲಿಯ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿದರು. ಆರಾಮಷಾ ಸಮರ್ಥ ಸುಲ್ತಾನನಾಗಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಕುಬಾಚ್ ಮತ್ತು ಆಲಿಮರ್ದಾನ್‌ರು ಇವನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಬದೌನಿನಲ್ಲಿ ಗವರನಾಗಿದ್ದ ಅಲ್ತಮಷ್‌ನನ್ನು ದೆಹಲಿಯ ದೊರೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಹಠ ಹಿಡಿದರು. ಇವರ ಒತ್ತಾಯದ ಮೇರೆಗೆ ಅಲ್ತಮಷ್ ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನನಾದನು. ಆದರೆ ಆರಾಮಷಾ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಹೋರಾಟ ನಡೆಯಿತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಆರಾಮ್‌ ಷಾ ಸೋತು ಮರಣದಂಡನೆಯ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಉಪಸಂಹಾರ:

ಕುತುಬ್-ಉದ್-ದೀನ್-ಐಬಕ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಲಾಮನಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿ ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನನಾಗಿರುವುದು ಅವನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿ, ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನತೆ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣನಾದನು. ಆಡಳಿತ, ಯುದ್ಧಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಉದಾರತೆಯಿಂದ ಅವನು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು. ಅವನ ನಂತರ ಬಂದ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿದರು.